DAREBİ KÖYÜ'NE BAĞLI MEZRALAR

Share Button

HALİS YURTSEVER

1211Dersim ilinin Nazmiye İlçesinin Cıvarık köyünde gelip Darebi köyüne yerleşen, Hormekliler zamanla Darebi Köyünün merkezine yerleşemez konuma geliyorlar. Deniliyor ki bir zamanlar Darebi merkezde üç yüz hane olduğu söyleniyor. Evler bitişik nizam olduğu için kış mevsiminde toprak olan dam evlerinin üzerinde ki karı temizlerken bazen karı yöre halkının el dokuması olan ve keçi kılında hazırlanan astırların üzerine koyarak  getirip ön tarafta sevikten atıyorlarmış. Tabi bu durum karın çok yağdığı yıllarda oluyormuş. Şimdi gelelim Darebi köyüne bağlı mezralar ve bu Mezraları sırayla  yazalım

1-MEZRA LOLAN (Lolan –Akkuş Mezrası): Bu mezrada sadece Dersimde gelip yerleşen  Lolan aşiretine mensup  olanlar yaşıyorlar. Lolan aşireti tarih boyunca, Hormeklilerlen yakın coğrafiyada yaşamışlar. Lolan ve Hormekliler hep biri birlerine yardımci olmuşlar. Lolan ve Hormek aşiretleri birbirine kız verip, kız almışlar, bundan dolayıdır ki akraba iki aşiret konumuna gelmişler. Lolan aşireti, Güney Kürdistanın İran, Irak Türkiye topraklarının kesiştiğ Geliya Lolan, Lolan Kasabasi denilen coğrafyadan geldikleri kesin. Halen o vadiye Geliya  Lolan deniliyor. Ama kimi yazarlar Kendi kafalarında Hormek ve Lolan aşiretlerinin Orta Asya dan geldiklerini yazıyorlar. Oysa ki bu inkar tarihi dir, İtaat ve Terakicilerin zihniyeti olan tekli zihniyettir.  Lolan aşireti Karer’in birlik beraberliği için her zaman katkı sunmuşlar. Welîyê Huzî (Veli Menteşe)’Apo Velinin deyişi ile Lolan mezrasına gelip yerleşen Lolan aşiretinin o dönem öncüsü Mûsayê Lolıji imiş.Musayê Lolıjı yiğit, cesur ve korkusuz Biriymiş. Deniliyor ki  1. Zeynel Ağa Lolanlı Musa’dan yardım istiyor. Musa ê Lolijî gidip Dersim de Zeynel Ağanın intikamını alıp geliyor. Lolan aşireti de büyük bir aşirettir. Bu aşiret te Hormekan aşireti gibi Dersim, Kiğı, Varto, Erzincan, Kars Göle gibi geniş bir coğrafya ya  yayılmışlar. Lolan Mezrasını da böyle kısaca yazdıktan sonra diğer mezraların  ve bu mezralarda yaşayanların yazımına devam edelim. 

 2-MEZRA BEKAN(Bekan Mezrası): Bekan Mezrasına yerleşenler Dersim den gelip, ilkin Darebi Merkeze, sonra Bekana gidip yarleşen Bu kabile Hormek aşiretine mensup Baluçukan kabilesidir. Bu kabilenin ileri gelenleri her zaman Karer adına alınan ortak kararlara katılmiş ve ellerinde gelenide yapmışlar. Cumhuriyetin kuruluşun da Darebi köyünün ilk Muhtarı Kekê Selmi (Keki KESKİN) Hormeklilerin  Baluçukan kabilesindendir ve  Bu mezrada oturuyordu. Yine bu Mezrada iki sanatkarımız vardı. Bbabayê Werqî(Baba KARASUNGUR) terziydi Karer ve civar köylerde getirilen şal kumaşını zamanın takım elbisesi olan şal û çoğu dikip sahiplerine teslim ederdi. İkinci sanatkarımız ise Husênê Maman(Hüseyin Fideci) Hüseyin Fideci kalaycılık yapardı. O dönem Karer tümüyle bakır kaplar kullanırdı. Her aile ister istemez yılda bir kaplarını tümüyle kalaylardı. Hüseyin Fideci kalaycılığı Qurbet Mezrasında oturan Apê Resuldan-Resulê Qeran (Resul Karasungur dan)  almışti. Resul Karasungur yaşlanınca, kalayla ilgili bütün kullandığı aletleri Hûsênê Mamana(Hüseyin Fideci’ye) vermişti. Hüseyin Fideci’de bu sanatı İstanbul’la göç etmediği güne kadarda bu sanatı devam etti.

3-MEZRA  ŞAVAN-SOFÎYAN (Qeremanan Mezrası): Bu Mezra da Hormek aşiretinin bir boyu olan Qeremanan  kabilesine mensup olanlar ile, yine Hormek aşiretine mensup Baluçukan kabilesi ve Dewrêş Gewran Aşiretine mensup Reyber giller oturuyorlar. Dewrêş Gewranlar alevi toplumunun dini vecibelerini yerine getiren saygın bir aşirettir. Qeremanan kabilesi de aşireti gibi Dersimden gelip, başta Darebi köyünün merkezinde sonradan, gidip Şavan-Sofiyan Mezrasını inşa etmişler. Yukarıda da bahis ettiğim gibi insanlar çoğaldıkça Darebi köyünün merkezine artık yerleşmek imkansız , bundan dolayı Mezralara çekilmişler. Karer in ortak kararlarına her zaman katılmış ve hep katkı sunmuşlar. Bu Mezranın sembolü Goza Kê Memkoyê Elifa deniliyordu. Bu ceviz gerçekten o derenin sembolü idi. Halk arasında ziyaret olduğu söyleniyordu. Bu ceviz ağacının gölgesinde bir Sürü hayvan gölgelenirdi. Ne yazık ki bu tarihi cevizi Memkoyê Elifa amcanın oğlu, Emin Kızılkan 500TL karşılığı satıp kestiriyor.  Evet  Darebinin sembolü saydığım bu tarihi ceviz artık yok. Ayriyeten köyümüzün saygın insanlarından olan iki sanatkar insanımızdan da bahis etmeden  geçemeyeceğim . Halk arasında Îbilê Mıstafay (İbrahim KIZILKAN) bilinir. İbrahim Kızılkan iyi bir terziydi, sanatkardı. Karer ve civar köylerde getirilen, ellen eğrilmiş,  çülagi denilen el tezgahlarında dokuması yapılmış ve günümüz de artık bulunmaz hint kumaşı  konumuna  girmiş, şal u çoğ giysilerini biçer, dikimini yapar, sahibine teslim ederdi. Diğer sanatkarımızda yine halk arasında Aliyê Memiki (Ali  KIZILKAN) Ali amca da at ve eşek semerini yapardı.O zamanlar insanlar için çok büyük bir ihtiyaçtı. Ali Kızılkan Karerin ve civar köylerin bu ihtiyacını, o usta elleriyle palanları yapar, sahiplerine teslim ederdi. Yine bu Mezrada Muhtarlık yapan Mehmet Kılıçgedik on iki Eylül döneminde Darebi köyünün Muhtarı iken oda on iki Eylül gazabına uğrayanlardandır. O dönem  bir hayli işkencede gördü. Tek suçu köyün Muhtarı olmak ve söylenen iftiraları kabul etmemesiydi.

4-MEZRA BERTALAN: Bu Mezra  adını Hormek  aşiretinin Bertalan kabilesinden alıyor. Bertalanlar’ da  Hormeklilerin bir boyudur. Onlarda aşiretiyle birlikte Nazmiye Cıvarıktan gelip Darebi köyünü kendilerine yurt  edinmişler. Bu Mezrada birde Hormeklilerin bir kardeşi olan Xelanlar(Ğelanlar) kabilesi de yaşıyorlardı. Ne yazık ki bu mezra da, Kış mevsiminde ne Xelanlar, nede Bertalan kabileleri yaşıyorlar. Yalnız yaz mevsiminde baba ocağını halen severek terk etmeyen, emekli öğretmen , Haydar BELGE apê Bertalıın oğludur. Her yaz dönemi Ailesini de alarak, arılarıyla birlikte gelerek Bertalan Mezrasının sahipsiz olmadığına direniyor.  Ben yaz tatillerini deniz kıyılarındansa, kendi köyüne dönerek örnek bir çaba içerisinde olan benzer insanlarımızı kutluyorum.

5-MERGA HEMÎ-MEZRA GÛŞKAN (Hem Çayırı-Guşkan Mezrası): Merga Hemi  ile Guşkan iç içe oldukları için ayrı yazmadım. Merga Hemi de Hormek aşiretinin Feran kabilesi olan, Küçük Ağanın oğlu Resul Ağa oturuyordu. Deniliyorki Resul Ağa döneminde Merga Hemi bir şehir konumundaydı. Resul Ağanın misafiri geleni ve gideni çoktu. Resul Ağa döneminde evin önünde büyük bir havuz ve etrafı meyve ağaçlarıyla donatılmış bu havuz başı, o dönemlerde tam bir mesire yeriymiş. Daha sonra Darebi Merkezinde oturan ve Bamasuran ocağına ve aşiretine mensup Sey Mehemed giler gidip Merga Hemi Mezrasını kendilerine yurt edinirler. Bu mezrada oturanlardan biride Pir Seyit Hasan’dır. Pir Seyit Hasan Karer halkının sevilen ve ileri gelenlerinden biriydi. Seksen öncesi 1978 Yılında Faşistler tarafından  hunharca  öldürüldü.  Pir Seyit Hasan kendi halkının şehididir. Ruhu şad olsun. Öldürülmesinin sebebi de alevi toplumunun sevilen sayılan bir ileri geleniydi. Niyetleri alevi suni devrimci, demokrat kesimi karşı karşıya getirmekti.  Bunu başaramadılar. Ama bu gün bu mezrada kuş uçmaz kervan göçmez. Bu mezra boynu bükük sahiplerini bekliyor.Hepimizin bildiği gibi Bamasuran aşireti Alevi Kürt toplumunun dini vecibelerini yerine getiren büyük bir ocaktır. Guşkan mezrasına  da yine Bamasuran aşiretine ve ocağına mensup olanların oturduğu bir mezradır.Doğrusu ben tekrardan Guşkan Mezrasına dönüp mezralarını canlandıran o insanlarımızı da cani gönülden kutluyorum. Bu gün Darebi köyüne baktığınız zaman en canlı Mezra Guşkan Mezrasıdır. Bundan dolayıdır ki ben bu canlılığı ve Guşkan mezrasını terk etmeyenleri tekrardan kutluyorum.

 6-MEZRA QURBETE( Kurbet Mezrası): Bu Mezraya da Dersimden gelen ve Hormek aşiretine mensup Baluçukan kabilesi, Xelan(ğelan) kabilesi, Kejkan kabilesi ve Karer Bölgesine İkinci Zeynel Ağadan itibaren Karer in Darebi köyüne gelip yerleşen ve İmamlık  görevini yapan, bu bağlamdada büyük emekleri olan Melan kabilesi de Qurbet Mezrasını kendilerine mesken edenlerdendir.

B u nadide ve sırtını Heser Baba eteklerine yaslayan Qurbet Mezrasının da iki sanatkari vardır. Bu sanatkarlarımızdan Biri Resulê Qeran dır (Resul KARASUNGUR):Resul amca aynı zamanda bilge konumunda nükte olan bir insanımızdı. Kendi döneminde ve öncesinde anlatılan tüm olayları beyninde nakş etmiş bir şahsiyetimizdi. Resul  Karasungur  kalaycılık yapıyordu.Bu sanatını Ermenilerden alan Resul Karasungur delinmiş bir bakır kabı, o usta elleriyle tamirini yapar kalaylar ve kabı eski konumuna getirir sahibine verirdi.Bir diğer sanatkarımızda Heyderê Çaçanan (Haydar CİCİ)di. Haydar Cici demircilik yapıyordu. Sadece Karer köylerine değil civar köylere de katkı sunuyordu. Karer’de eskiden otu ve ekini orakla biçme olayı vardı. İşte bu ot, ekin ve yaprak biçme ve kesme döneminde demircilerin işi de sıkı oluyordu. Halen Qurbet mezrasında bu demir hane hizmet veriyor.Şu anda Karer’de hizmet veren tek demir hanemizdir. Bu demir hanede aynı zamanda kaynak işi de yapılıyor. Yine bu Mezrada 12 Eylül işkencesinden geçenlerden biri de Apo Hüsên dir. Hüseyin Kara sungur halk arasında ki deyimi ile (Hûsênê Qeran) 12 Eylül döneminde yaşlı olmasına rağmen büyük eziyet ve işkenceler gördü. Çocukları Gerila da dır diye bir hiç yerine babasını suçlu görerek, babasına işkence yapan 12 Eylül zihniyetini kınıyorum. Ve o insanlarımızın çektiği çileler önünde saygıyla eğiliyorum.

 7-TENGDERE VE MAMUDAN MEZRASI: Derê Tengderi denilen mezrada Lolan aşiretinin bir boyu olan, Alan kabilesi ile  Bamasuran aşireti ve Ocağına mensup olan bu ik güzide aşiret mensubu Mezra sakinlerimizdendirler. Bamasuran ve Alanlar da  diğer akrabaları gibi Dersim’den gelip iklim ve arazi koşulları çok elverişli olmamasına rağmen  yaratıcı gücünü kullanarak o zor şartlarda meyve ve sebzenin en güzelini de yetiştiren Alan Kabilesi ve Bamasuran aşireti, kim ne bilir bu çalışkan insanlarımız düz bir ovada olmuş olsalardı neler üretemezlerdi ki. Alan kabilesini kısaca tanırsak: Alan kabilesine Mensup Süleyman Satıcının deyimi ile Alanlar Lolan aşiretinin bir kabilesidir. Lolanlar Dersimden arazi  darlığı yüzünde çıkarkaen, üç kardeş Dersimden göç edip ilkin şimdiki Mendeli köyüne gelip yerleşiyorlar. Bu köyde üç yıl kaldıktan sonrada ordanda göç edip  Karerin Darebi köyünün Rastan mıntıkasına, daha sonra Lolan Mezrasına gidip yerleşiyorlar. Sonra büyük kardeş  Mehmet şimdiki Vartonun  Kemerê Hemgênî (Bal Taşı)köyüne gidip yerleşiyor.Qecer Lolan Mezrasında Kalıyor. Ali’de Tengdereye gidip yerleşiyor. Tengdere  Mezrasında  Alan kabilesine mensup insanlarımızın büyük bir bölümü elleri sanata yatkındır. Büyük çoğunlukla duvar usıdırlar. Genelikle ev, köm, samanlık ve yayla evlerini yapıyorlardı. Bu ustalarımızdan Süleyman Satıcı, İlyas Satıcı, Hseyin Satıcı bunlardan bir kaçı. Mamudanlar’da Tengdere Mezrası ile iç içedir. Yani bir Mezra sayılıyorlar. Mamudanlar’da Hormek aşiretine mensup Xelan kabilesine bağlı iki kardeş yaşıyorlardı. Bu mezrada yaşayan Xelan (Ğelan) lar da diğer akrabaları gibi onlarda Dersim’den gelip ilkin Darebi merkezde oturuyorlarmış. Daha sonra köy merkezi daralınca Bu insanlar dağılıp kendi arazileri uzerine  gidip Mezralara yerleşmişler. Devamı gelecek…

5 Responses to DAREBİ KÖYÜ'NE BAĞLI MEZRALAR

  1. Hasan hoca dedi ki:

    Heval o Xalis,
    Deste to sax boné. Tarıxa dewa Darebiye nivisna. Na tarıxé ji çıme mıdé muhim a.
    Wexto ku mın vend ez xeli ji biya xemgin u biya kefweş. Tayé çiyé ku cemaatan é madé amene qesikerdene éy çi ji amey mın vire.
    Seke to nivisno Merga Hemidé; apé Resul i xanedaniye dé pil arda şuné. Le belé daviye ömre xodé biyo xızan u muhta ji.
    Wexto ku demdé xizaniye dé recuro cero her tem vato;
    -Belé mın xeli xeli nandariye kerdé. Le belé dimera ji mın recu kom kerd. Na duşra nandariye ku mın kerde biye bé rumet u şiye.
    -Xewzil heni nebiye é!
    Bimane weşiye dé.

  2. Mehmet Gürboğa dedi ki:

    Merhaba Halis bey.Karer ve karer mezraları hakında güzel bir çalşma yapmışsınız.Kutlarım.Katkım olsun diye Türkiye İran Irakta yaptığım alan çalışmamda Kürt Alevi aşiretleri içinde Lolanlar üzeride birkaç söz söylemek isterim.Sizinde belirtiğiniz gibi Lolanların geliş güzergahı Lolan bölgesi.Lolan bölgesi Küzey Irak ile iran arasında Kandil dağının eteklerinde.Bu bölge yedi köyden oluşmuştur.Köylerden birinin adı Lolan köyü.Köyler boşaltılmış.Süni islam oranın yerli halkı Kaldığım süre zarfında yaşam tarzı karer Lolanlarının aynısı.Şimdilik bu kadar.Çalışmamın tumunu yakında kamu oyu ile paylaşacağım.Başarılar

  3. Kemal SOYER dedi ki:

    Lolanlıların kimliği için http://www.yolunezeli.com sitesini ziyaret etmenizi öneririm.Hormekler Hurri Mitanni-Hurri Mukis(Xormekıj) halkı,Lolanlılarsa Anadolu’dan Mezopotamyaya uzanan cografyada Hatti,Sümer Lulubi ve Hitit Luvi(Alevi) İmparatorlk halkının devamıdırlar. Guti,Hatti-Lulubi,Hurri Turukku(Türkmen)ve Zazalar Kürtlerden tamamen ayrı site ve devletlere sahip akraba halktırlar.Kürtlerin orijini ise Musul yakınlarındaki Sincar Daglarında bulunan Asur’a bagımlı KURDA sitesidir.Hitit İmparatorluğna katıldıklrı süreçten ititbaren Hormeklerle Lolanlılar daima birlikte yaşamışlardır.Bilgi ve İlginize

  4. Nihat ARYA dedi ki:

    Güney kürdistanda lolan diye bir çoğrafya vardır.Bu çoğrafya orada yaşayan lolan aşiretinde ismini almıştır.Dersimde de lolan aşireti vardır.Bu çoğrafyada lolanların yaşadığı bazı köyler ve mezra isimleri yine lolan ismiyle alınır.Lolanlıların diğer bir ismi ise iran ırak sınır hattı boyunca brados aşiretidir.Brodosk aşireti van hakkari muş hatında var oılan bir topluluktur.Dolaysıyle lolanlıların yaşadığı çoğrafya bir bütünsellik gösterir aslında.Bu gün dersim çoğrafyası ile güney kürdistan çoğrafyası olan lolan bölgesi bir birinden kopuk da olsa buralarda yaşayan lolanlıların ortak özelikleri vardır.Bunlar 1.Ortak inanç aleviliktir.2-Ortak dil kürtçenin dımılki(zazaca) ve kırmançi lehçeleridir.3-Giyim kuşam ortak yaşantı Tüm bu ortaklaşmalar lolanlıların kürt olduğunu göstermektedir.Kaldıkı lolanlıların yaşadığı dersim çoğrafyasında türkçe diye bir dil konuşulmuyordu.Konuşulan dil dımılki ve kırmancıydı.Biliniyor.Osmanlılar ümetçi bir devlet.Üst kimlik sunni inanca bağlı.Sarayda resmi dil farsça,arapça.Türkçe diye bir dil yok.Kuşkusuz köylerde yaşayan türkmen boyları var.Fakat onlarda aşağılanmıştır.Cumhuriyet rejimiyle birlikte osmanlı anlayışı tasviye edildi.Üst kimlik türk ırkına dayandırıldı.Güneş dil teorisi ve türk tarih tezi uydurmalarıyla tüm dillerin türkçeden geldiği,anadoluda yaşayan tüm farklı aşiretin soy sopları türklüğe dayandırıldı.Dersim katliamında arta kalan aşiretlerde bu şekilde türk ırkına entegre edilmeye çalışıldı.Aksini idaaedenler veya kürt kimliğine ve alevi kimliğini sahiplenenler başına gelmedik olay kalmamıştır.Böyle bir ortamda büyüklerinin biz türküz sunniyiz,has müslümanız,türk alevisiyiz,sunni tarikat mensubu ahmet yaseviyiz,içi boşaltılmış türk aleviliğine indirgenmiş bektaşiyim demelerinde daha normal bir şey olabilirmi.Ancak gerçekler başkadır.

  5. handan tosuner dedi ki:

    Her şeyi kürtlere mal etme İyi biliyorsunuz bu tamamen siyasidir bende lolanlıyım bu kadar bilim insanın yaptığı bilimsel araştırmayı yok sayıyorsunuz kim olduğumuzu biliyoruz.bunu söylemek sizin üstünüze vazife değil.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir